Herkese selamlar,

Şirketlerin finansal tabloları içinde bilançoyla beraber önemli bir yere sahip olan gelir tablosu bugünkü konumuz.

Gelir tablosu, bir şirketin belirli bir muhasebe döneminde elde ettiği gelirleri, giderleri, kazançları ve kayıpları özetleyen temel bir finansal rapordur. Ayrıca kar-zarar tablosu (P&L) veya gelir-gider tablosu olarak da bilinir. Bu tablo, şirketin operasyonel verimliliğini, yönetim etkinliğini, düşük performans gösteren alanları ve sektördeki rakiplere göre konumunu anlamak için vazgeçilmez bir araçtır. Gelir tablosu şirketin ne kadar karlı olduğunu göstererek yatırımcılara, yöneticilere ve alacaklılara önemli içgörüler sağlar.

Bu yazıda, gelir tablosunun temel bileşenlerini, yapısını ve önemini ele alacağız. Ardından, Borsa İstanbul (BIST) bünyesinde işlem gören halka açık şirketlerden örnekler vererek konuyu somutlaştıracağız. Örnekler, BİM Birleşik Mağazalar A.Ş. (BIMAS), Türk Hava Yolları A.O. (THYAO) ve Türkiye Petrol Rafinerileri A.Ş. (TUPRS) gibi önde gelen şirketlerden alınmıştır. Veriler, 2025’in ilk yarısına (ikinci çeyrek dahil) aittir ve milyon TRY cinsindendir.

Gelir Tablosunun Ana Bileşenleri

1. Gelirler (Hasılat)

Mal veya hizmet satışından elde edilen toplam geliri temsil eder. Bu, şirketin ana faaliyet alanından elde ettiği birincil gelir kaynağıdır. Hasılat genellikle gelir tablosunun en üst satırında yer aldığı için “top line” olarak da adlandırılır.

2. Satılan Malın Maliyeti (SMM)

Satılan mal veya hizmetlerin üretimi veya tedariki ile ilgili tüm doğrudan maliyetleri içerir. Bu kalem, hammadde, işçilik ve üretim maliyetlerini kapsar.

3. Brüt Kar

Hasılat ile satılan malın maliyeti arasındaki fark brüt karı verir. Bu rakam, şirketin ana faaliyetlerinden ne kadar kar elde ettiğini gösterir.

4. Faaliyet Giderleri

Şirketin normal faaliyetlerini sürdürmek için yaptığı harcamalardır. Bunlar şunları içerir:

• Pazarlama ve satış giderleri
• Genel yönetim giderleri
• Araştırma ve geliştirme giderleri
• Amortisman ve itfa payları

5. Faaliyet Karı/Zararı

Brüt kardan faaliyet giderlerinin çıkarılması ile elde edilir. Bu, şirketin ana faaliyetlerinden ne kadar kar elde ettiğini gösterir.

6. Finansal Gelir ve Giderler

• Faiz gelirleri
• Kambiyo karları/zararları
• Yatırım gelirleri
• Finansman giderleri

7. Net Kar/Zarar

Tüm gelir ve giderlerin hesaba katılmasından sonra ortaya çıkan sonuç net kar veya net zararı gösterir. Bu rakam, gelir tablosunun en alt satırında yer aldığı için “bottom line” olarak da adlandırılır.

Gelir Tablosunun Yapısı

Gelir tabloları iki ana formatta hazırlanır:

• Tek Adımlı (Single-Step) Gelir Tablosu: Basit bir yapıdır. Tüm gelirler ve kazançlar toplanır, tüm giderler ve kayıplar çıkarılır ve doğrudan net kar hesaplanır. Küçük ve standart işletmeler için uygundur.
• Çok Adımlı (Multi-Step) Gelir Tablosu: Büyük şirketler tarafından tercih edilir. Karlılığı dört seviyede gösterir: Brüt kar, işletme karı, vergi öncesi kar ve vergi sonrası kar. İşletme içi ve dışı unsurları ayırarak daha detaylı analiz sağlar. Bu format, düzenleyici uyum ve karmaşık operasyonlar için idealdir.

Temel formüller şöyle özetlenebilir:

• Brüt Kar (Gross Profit) = Gelirler – Satılan Malların Maliyeti (COGS)
• İşletme Karı (Operating Income) = Toplam Gelirler – Toplam İşletme Giderleri (EBIT – Faiz ve Vergi Öncesi Kar)
• Hisse Başına Kazanç (EPS) = Net Kar / Ağırlıklı Ortalama Hisse Sayısı

Gelir Tablosunun Önemi ve Sınırlılıkları

Gelir tablosu, finansal tabloların (bilanço ve nakit akış tablosu ile birlikte) en dinamik olanıdır. Yatırımcılar için karlılık ve büyüme trendlerini, yöneticiler için kaynak kullanımını (örneğin yüksek faiz geliri nakit yetersizliğini işaret edebilir), alacaklılar için gelecek nakit akımlarını ve rakipler için stratejik içgörüleri sağlar. Yıl/yıl veya çeyrek/çeyrek karşılaştırmalarla maliyet düşürme veya gider yönetimi gibi iyileştirmeler izlenebilir.

Ancak, büyük şirketlerde çeşitlendirilmiş operasyonlar, birleşmeler ve düzenlemeler nedeniyle karmaşık olabilir. Bu, yorumlamayı zorlaştırabilir, ancak çok adımlı format bu sorunu hafifletir.

Borsa İstanbul Şirketlerinden Örnekler

Borsa İstanbul, Türkiye’nin en büyük halka açık şirketlerini barındırır. Aşağıda, üç önde gelen şirketin 2025 ilk yarı (ikinci çeyrek dahil) gelir tablosu örneklerini inceleyelim. Veriler, milyon TRY cinsindendir ve konsolide bazdadır. Bu örnekler, gelir tablosunun pratik uygulamasını gösterir.

1. BİM Birleşik Mağazalar A.Ş. (BIMAS)

BİM, perakende sektöründe faaliyet gösteren bir zincir mağaza şirketidir. 2025 ilk yarı gelir tablosu, şirketin satış büyümesini yansıtır:

Kalem	Tutar (milyon TRY)
Net Satış Geliri	309.835
Satılan Malların Maliyeti	(250.939)
Brüt Kar	58.896
Satış, Genel ve İdari Giderler	(yaklaşık 56.186)
İşletme Karı	2.710
Net Kar	5.553

BİM’in brüt kar marjı %19’a yükselmiş olup, net kar marjı %1.8’dir. Bu tablo, şirketin ana faaliyet gelirlerinin (mağaza satışları) ağırlığını ve gider yönetimindeki zorlukları gösterir.

2. Türk Hava Yolları A.O. (THYAO)

Havayolu sektörünün lideri THY, 2025 ilk yarıda yolcu ve kargo talebindeki artışı sürdürdü. Gelir tablosu (TRY bazında, USD eşdeğeri yaklaşık 10.9 milyar USD gelir için):

Kalem	Tutar (milyon TRY)
Toplam Gelir	408.036
Toplam Giderler	(351.751)
Brüt Kar	56.146
İşletme Karı	13.285
Net Kar	25.013

THY’nin geliri yolcu ve kargo taşımacılığından gelirken, yakıt ve personel giderleri baskın. Net kar, Q1 zararı sonrası Q2 karıyla toparlanmış olup, operasyonel verimliliği vurgular.

3. Türkiye Petrol Rafinerileri A.Ş. (TUPRS – Tüpraş)

Enerji sektöründe rafineri devi Tüpraş, 2025 ilk yarı gelir tablosunda petrol fiyatlarındaki dalgalanmanın etkisini gösterir:

Kalem	Tutar (milyon TRY)
Net Satış Geliri	351.316
Satılan Malların Maliyeti	(319.533)
Brüt Kar	31.783
İşletme Karı	13.747
Net Kar	8.987

Tüpraş’ın satışları rafinaj hacminden kaynaklanırken, net kar Q2’de 8.884 milyon TRY ile güçlü. Bu, giderlerin (rafinaj maliyetleri) gelir üzerindeki etkisini örneklendirir.

Sonuç

Gelir tablosu, bir şirketin finansal sağlığını anlamak için temel bir araçtır. BIST şirketleri gibi örneklerde görüldüğü üzere, brüt kar ve net kar gibi metrikler, sektör dinamiklerini ve yönetim kararlarını aydınlatır. Yatırımcılar, bu tabloyu bilanço ve nakit akış tablosuyla birlikte değerlendirerek daha kapsamlı analiz yapmalıdır. Gelir tablosu sadece sayılardan ibaret değil, şirketin hikayesini anlatan güzel ve kullanışlı bir araçtır.

Okuduğunuz için teşekkür ederim. Başka bir yazıda görüşmek dileğiyle…